13. Hukuk Dairesi 2004/2610 E. N. , 2004/10082 K. N.

İlgili Kavramlar

UYARLAMA DAVASI
A.Ş. TACİR SIFATINA SAHİP OLMALARI
BASİRETLİ TACİR GİBİ DAVRANMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ
EDİMLER ARASINDAKİ DENGENİN BOZULMASI
ÖNGÖRÜLEMEZLİK ŞARTI

6762 s. TTK/18, 20

ÖZET
Sözleşmenin günün koşullarına uyarlanabilmesi için beklenmedik şekilde değişen hal ve şartların, tarafların yüklendikleri edimler arasındaki dengeyi aşırı ölçüde ve açık bir biçimde bozmuş olması ve işlem temelinin çökmüş olması gerekir. Somut olayda uyarlamanın koşullarından olan "öngörülmezlik" şartının da oluşmadığı kabul edilmelidir. Bu durumda, şartları oluşmayan davanın reddine karar vermek gerekir.


İçtihat Metni

Taraflar arasındaki uyarlama davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne ve kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraflar avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği düşünüldü:
Davacı, davalılara ait 1., 2. ve 3 nolu büroları 15.5.2000 tarihli, 4 nolu büroyu da 27.6.2000 tarihli ve 10 yıl süreli sözleşmelerle kiraladığını, Şubat 2001 tarihinde meydana gelen ekonomik kriz nedeniyle edimler arasındaki dengenin aşırı oranda bozulduğunu ileri sürerek, İlk sözleşmedeki aylık kiranın 37.500 dolardan 28.125 dolara, ikinci sözleşmedeki aylık kiranın da 7.500 dolardan 5625 dolara uyarlanmasını istemiştir.
Davalılar, uyarlama koşullarının bulunmadığını savunarak davanın reddini dilemişlerdir.
Mahkemece davanın kısmen kabulüne ilişkin ilk hüküm, tarafların temyizi üzerine dairemizce uyarlama koşul ve kuralları gözetilmeden eksik inceleme ile karar verilmiş olması nedenleriyle taraflar yararına bozulmuş, bozmaya uyulduktan sonra yapılan yargılama sırasında bu kez 27.6.2000 başlangıç tarihli kira sözleşmesindeki aylık 7.500 dolar net kira bedelinin aylık 7.140 dolar brüt olarak uyarlanmasına diğer sözleşme ile ilgili uyarlama talebinin ise reddine karar verilmiş hüküm yine taraflarca temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle yasaya aykırı nedenlere ve özellikle edimin ifasının işlem temelinin çökmesine neden olacağının kanıtlanamamasına göre davacının temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2- Davalının temyizi yönünden; hükmüne uyulan bozma ilamında da belirtildiği gibi sözleşmenin günün koşullarına uyarlanabilmesi için beklenmedik şeklide değişen hal ve şartların, tarafların yüklendikleri edimler arasındaki dengeyi aşırı ölçüde ve açık bir biçimde bozmuş olması ve işlem temelinin çökmüş olması gerekir. Dava konusu olayda 27.6.2000 tarihli kira sözleşmesinde kararlaştırılan 7.500 dolar net (9615 dolar brüt) kira bedeli ile mahkemece 7.140 dolar olarak uyarlanmasına karar verilen kira miktarı arasındaki fark, işlem temelinin çöktüğünün kabulü için yeterli değildir.
Öte yandan Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 7.5.2003 tarih ve 2003/13-332 esas, 2003/340 karar sayılı kararında da belirtildiği üzere; "TTK. 18/1. maddesinde A.Ş.lerin tacir oldukları açıklanmıştır. Aynı yasanın 20/2. maddesinde de her tacirin ticaretine ait faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir. Basiretli bir iş adamı gibi davranma yükümü aslında objektif bir özen ölçüsü getirmekte ve tacirin ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde kendi yetenek ve imkanlarına göre ondan beklenebilecek özeni değil, aynı ticaret dalında faaliyet gösteren tedbirli öngörülü bir tacirden beklenen özenin gösterilmesinin gerekli olduğu kabul edilmektedir. Gerekli tedbirleri almadan sözleşme yapan ve borç altına giren tacirin alabileceği tedbirlerle önleyebileceği bir imkansızlığa dayanması kabul edilebilecek bir durum değildir. Ülkemizde 1958 yılından beri devalüasyonlar ilan edilmekte sık sık para ayarlamaları yapılmakta, Türk Parasının değeri dolar ve diğer yabancı paralar karşısında düşürülmektedir. Ülkemizdeki istikrarsız ekonomik durum tacir olan davacı tarafından tahmin olunabilecek bir keyfiyettir. Somut olayda uyarlamanın koşullarından olan "öngörülmezlik" şartının da oluşmadığı kabul edilmelidir. Bu durumda, şartları oluşmayan davanın reddine karar vermek gerekirken, davanın kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
SONUÇ: Yukarıda (1) bentte açıklanan nedenlerle davacının temyiz itirazlarının reddine, 2.bentte açıklanan nedenlerle temyiz edilen hükmün temyiz eden davalı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 28.6.2004 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder